Read in English: Ottumwa’s JBS and Tyson plants lose workers whose legal resident or work status has been changed under new immigration policy
Ilo allōñ in Janwōde eo ilo iiō in 2025, President Trump eaar kadiwōj tok juon kakien eo eṃōj an kapene ikijjien būrokraam ko iuṃwin CHNV humanitarian parole. (Būrokraam in kar ejake ñan leḷọk temporary status ñan armej ro jān tulik in Amedka, ro im rejelet elōñ abañ ko ilo mour ko aer im raikuj mālim eo eṃōkaj kitien ñan delōñ tok ilo Amedka in ñan bōk jipañ ko. Kōn un in ewōr tarin in 530,000 im lōñḷọk ro raar itok jān Cuba, Haiti, Nicaragua, im Venezuela. Rein raar bōk mālim in jokwe im jerbal ilo Amedka in iuṃwin kakien in ekāāl. Ilo tōre eo an Biden administration eo, būrokraam in eaar ejaak ñan bōk jet buñtōn ko renaaj jipañ kapidodoik ḷọk wāwein an rein rej cross i border kein im ejjeḷọk aer mālim ñan delōñ e tok Amedka in. Būrokraam in ej kōmālim aer pād iuṃwin ruo iiō, jerbal im jokwe ippān jet ro etto aer jokwe ijokein, barāinwōt raikuj pass e jet etale ko ikijjien background ko aer, im kōtmāne eo in bwe ren apply ñan jikin jipañ ko renaaj jipañ im lale er ilo aer pād ijin iuṃwin iiō kein ruo.
Ekkar ñan jet ekkatak ko raar kōṃṃani ilo 2024eo, armej rein me kōnono kaki er, raar delōñ tok ilo America in iuṃwin CHNV būrokraam eo im jeblōklōk ñan peḷaak ko kajojo ioon Amedka in kōn jipañ ko an sponsor ro jān Amedka. Enañin aolepāer raar jerbal im maroñ kake ñan er make, barāinwōt ro nukier raar barāinwōt jipañ er. Ilo tōrein ejjeḷọk jipañ raar maroñ bōk jān bukwōn ko jet repaake er. Ewōr enañin tarin in 240,000 rijerbal ro jān CHNV raar jerbal ilo jikin jerbal kein reḷḷap ilo Amedka in.
Ilo Maaj 25 raan eo, opiij in eaar kōjeṃḷọk kitien būrokraam in ilo aer je juon kemlet eo ej kwaḷọk im kalikkare ñan opijj in an Federal Register eo bwe būrokraam in eṃōj an jeṃḷọk kitien ilo Eprōl 24 raan eo ilo iiō in 2025. Kien eo ioḷap (US government) eaar barāinwōt kabwōjrak aolep aplikjen ko ña rein raar apply ñan bõk eddoin armej rein (sponsor). Im raar barāinwōt kabōjrak aer ito itak im ṃakūtkūt, im ejaak bebe im kōṃṃan elmọkot ko ñan kōṃakūt ri jerbal ro ejjeḷọk aer pepa in mālim in pād ioon Amedka in.
Kōṃakūt ak ukoktak in kakien in eṃōj an jelet elōñ bukwōn ko āinwōt Ottumwa, Iowa. JBS, juon iaan kombani in kōṃṃan piik (pork) ko eṃōj aer bōk buñtōn ko ñan kōbōjrak tarin in 200 ri jerbal ro jān Haiti, Cuba, Guatemala, im Nicaragua. Tyson Foods kombani ko eṃōj aer bar kōṃṃane ejja wāwein in wōt. Mekarta akō ri jerbal rein remaroñ bar rọọl im jerbal elaññe remaroñ bar bōk aer pepa in mālim ñan jerbal. Elōñ wōt iaer rej pād ilo aer jaje ta iṃaan ñan er.
Ottumwa, ej juon jikin jidikdik eo eḷap jeraṃṃan ie im ewōr joñan in 25,000 armej ie, eo ej pād tueañ tulaḷ in Iowa. Wāwein in ej bōk jikin ejelet elōñ kajojo baaṃle ko im jikin jerbal ko āinwōt JBS. Enañin 10% in ri jerbal rein ilo JBS eṃōj an jako aer jerbal, juon abañ ḷapḷap eo ejelet elōñ kajojo baaṃle ko im barāinwōt jelet aolepān rein rej jokwe im jerbal ijin im bōk aer mour jene (local economy). Jikuuḷ kein rej bar āinwōt jelet er ilo an bōjrak jāān in jipañ ko tok jān federal ñan ri jikuuḷ ro rej ito itak bwe baaṃle emaroñ jerbal (migrant students)im būrokraam ilo summer ñan preschool raar aikuj bwe ren bar bōjrak. Būrokraam kein rar ejaaki ñan ajri rein nejin rijerbal ro ilo jikin kōṃṃan ṃōña kein āinwōt ro ilo ṃōn piik eo. Rein im rar eṃakūt tok im jokwe im jerbal ijokein. Ri jerbal ro ilo mõn jikuuḷ ko raar kwaḷọk bwe baaṃle kein jān ri likin (immigrant) ewōr aer mijak im jaje repād tu ia ilo wāwein in.
Ilo juon interview eo eaar kōṃṃan ippān rutiej rein an jikin jikuuḷ kein, raar kwaḷọk an ri jerbal rein abṇōṇō kōn wāwein in ejelet ri jikuuḷ rein im baaṃle kein jiṃor. Jikuuḷ kein raar kōjerbal armej rein ewōr aer jela ilo elōñ kajin ko, kajin, im diversity advocate ro ewōr aer jela kin kajin im manit ko jen laḷ ko jet. Ro remaroñ ukok, im jipañ leto letak meḷeḷe ikōtaan baaṃle kein im jikin jikuuḷ im jerbal ko jiṃor. Kōn un in, ri kaki in jikuuḷ rein remaroñ kōnono ippān mama im baba rein ilo video conference. Juon iaan ri kweḷọk rein jān bukwōn (district) kein eaar bwe, men eo ekamijak ñan rein ej ilo aer pād im ekkōl kōn ta eo emaroñ bōk jikin ilo aer jaje kake. Eaar ba “Kwomaroñ juon eo ewōr an mālim in jokwe ijokein, akō ejjeḷọk an jeḷā ta eo enaaj bōk jikin.
Meñe ripoot ko rej kwaḷọk bwe jikin jerbal eo an JBS ej leḷọk joñan in $1,000 ñan jipañ ri jerbal ro rej make rọọl ak jepḷaaki ñan ijoko raar itok jene (self-deportation), akō rein jān union rej kwaḷọk aer jab errā ilo wāwein in ilo an dik joñan jāān jān kombani in. Brian Ulin, juon ri kōnono eo jān United Food and Commercial Workers union eo, eaar kwaḷọk im tipdiki jerbal ko raar kōṃṃani ilo pandemic eo: “Raar ṃōṇōṇō in iḷọk ñan jikin jerbal meñe raar jeḷā ke ewōr COVID… im kiiō jej kadiwōjḷọk ak joḷọk er: eaar ba juon jerbal eo ebwōd.” Menin eḷap an bar jelet bukwōn in: Jejjab kōnono wōt kōn 200 ri jerbal rein akō barāinwōt kōn ajri rein nejier, ro ippāer (spouse), ak bar jikin jikuuḷ ko im jerbal jiṃor–“Wāwein ej bōk jikin ilo jukjukin pād in ej juon wāwein eo jej loe im jeḷā kake.”
Mayor eo an Ottumwa, juon Republican Mayor Johnson eaar bar kwaḷọk an abṇōṇō: “Errein ej armej ro ṃōttād ro rej jokwe epaak kōj. Eḷap aer jerbal, kōḷḷā eowōj, im jipañ ilo jabdewōt wāwein ko ilo bukwōn in ad. Jej reiṃaanḷọk ñan juon wāwein eo enaaj jipañ dāpij baaṃle kein ippān doon im kōkajoor jukjukin pād in ad.” Eaar kwaḷọk bwe elōñ iaan baaṃle kein ewōr aer kapijuknen im wa er wa ako rejaje ta epād iṃaan ñan er. Juon ri kōnono jān jikuuḷ ko ear bwe bwe elōñ wōt iaan baaṃle kein ejjeḷọk jikier ñe renaaj jeplaak ñan ḷāṃoran ko aer, Ottumwa eṃōj an kiiō erom ijo jikier.
Ilo jukjuk in pād kein āinwōt in an Ottumwa, eo kakien kein rejelet er, ri tōl ro local rej pukot bwe en alikkarḷọk, im en wōr tiriamo, im kwaḷọk meletlet ilo pukot mejḷan abañ in ñan dāpij im kōjparok baaṃle kein bwe ren pād wōt ippān doon im kapenḷọk im kōkajoorḷọk wāwein jerbal in business ko (economies).
Riiti elōñḷọk meḷeḷe im bwebwenato ko: Hundreds of Iowa Meatpacking Workers Face Visa Revocations

